مسأله استفاده منصفانه در آموزش مدلهای هوش مصنوعی همچنان در ابهام باقی ماند
منبع: سینت
تاریخ: 4 ژانویه 2026
در یکی از مهمترین گزارشهای سال در زمینه هوش مصنوعی، دفتر کپیرایت ایالات متحده (US Copyright Office) هیچ موضع قطعیای درباره قانونی یا غیرقانونی بودن استفاده از آثار دارای حق نشر در آموزش مدلهای هوش مصنوعی اتخاذ نکرد. گزارش تازهای که روز جمعه منتشر شد، نه پیروزی بزرگی برای شرکتهای فناوری است، نه دلگرمکننده برای نویسندگان و هنرمندانی که خواهان محافظت از آثارشان هستند.
دفتر کپیرایت از سال ۲۰۲۳ مجموعهای از گزارشها را درباره آثار تولیدشده با هوش مصنوعی آغاز کرد. در گزارشهای قبلی، این نهاد اعلام کرده بود که آثاری که بهطور کامل توسط هوش مصنوعی تولید شدهاند، قابل ثبت تحت قانون کپیرایت نیستند، اما آثاری که توسط انسان ویرایش شده باشند، ممکن است مشمول قانون شوند. این گزارشها هنوز جنبه قانونی ندارند، اما نشانههایی از جهتگیری آینده این نهاد ارائه میدهند.
مسأله اصلی: آیا استفاده از آثار دارای حق نشر برای آموزش هوش مصنوعی “استفاده منصفانه” است؟
در گزارش ۱۰۸ صفحهای جدید، این سؤال بهطور مستقیم پاسخ داده نشده، اما توضیح داده شده که برخی موارد ممکن است شامل استفاده منصفانه شوند، در حالی که برخی دیگر نه. به گفته این نهاد:
«اگر استفاده از آثار برای تحقیق غیرتجاری باشد و محتوای خروجی حاوی بخشهای قابلشناسایی از آثار اصلی نباشد، احتمالاً استفاده منصفانه است. اما اگر محتوای کپیشده از منابع غیرقانونی برای تولید آثار تجاری رقابتی استفاده شود، بعید است شامل استفاده منصفانه شود.»
این گزارش همچنین یادآوری میکند که تشخیص استفاده منصفانه نهایی به دادگاهها واگذار میشود، نه خود دفتر کپیرایت. این موضوع در حالی مطرح میشود که بیش از ۳۰ پرونده قضایی، از جمله شکایت نیویورک تایمز از OpenAI، در جریان هستند.
مواضع مخالفان و موافقان چه بود؟
شرکتهای فناوری از جمله OpenAI، Google و Meta خواهان تعریف “استفاده منصفانه” بهگونهای هستند که بتوانند بدون پرداخت هزینه، از دادههای دارای حق نشر برای آموزش مدلهای خود استفاده کنند.
در مقابل، بیش از ۴۰۰ هنرمند و بازیگر هالیوودی در نامهای سرگشاده از دولت بایدن خواستند که اجازه چنین استفادهای را ندهد و تأکید کردند که «موفقیت آمریکا به احترام به مالکیت معنوی وابسته است.»
چه چیزی در این گزارش مهم است؟
- چهار عامل اصلی استفاده منصفانه مورد بررسی قرار گرفتهاند: هدف استفاده، ماهیت اثر، میزان و اهمیت بخش استفادهشده، و تأثیر بر بازار.
- مفهوم “تغییردهندگی” (Transformative Use) کلیدی است: اگر خروجی مدلهای هوش مصنوعی بسیار متفاوت از آثار اصلی باشد، ممکن است استفاده منصفانه محسوب شود.
- گزارش تأکید دارد که هوش مصنوعی میتواند بر بازار آثار تأثیر منفی بگذارد، از جمله کاهش فروش و تضعیف فرصتهای صدور مجوز.
- وجود قراردادهای لایسنس (مجوز رسمی) بین ناشران بزرگ (مانند Financial Times) و شرکتهای هوش مصنوعی به عنوان راهکاری ممکن مطرح شده است.
اما نگرانیها پابرجاست:
اگر دسترسی به دادههای آموزشی فقط از طریق خرید مجوز ممکن باشد، شرکتهای بزرگ برنده نهایی خواهند بود و توسعهدهندگان کوچک کنار زده میشوند. دفتر کپیرایت گفته این موضوع باید توسط نهادهای ضد انحصار مانند FTC بررسی شود، نه خودش.
یک حاشیه سیاسی:
در حالی که این گزارش منتشر شد، خبر اخراج شایرا پرلموتر، رئیس دفتر کپیرایت توسط رئیسجمهور ترامپ (و چند روز قبل از آن، اخراج رئیس کتابخانه کنگره، کارلا هیدن) فضای این نهاد را تحت تأثیر قرار داده است.
نتیجهگیری
دفتر کپیرایت هنوز پاسخ قاطعی درباره استفاده شرکتهای هوش مصنوعی از آثار دارای کپیرایت ارائه نکرده و تعیین نهایی را به دادگاهها واگذار کرده است. تا آن زمان، نبرد میان خلاقیت انسانی و الگوریتمها در میدان حقوقی ادامه دارد.
لینک:
